Zdrowie dziecka to nie tylko kwestia medycyny, ale też miary społeczeństwa. Po tym, jak troszczymy się o najmłodszych, można poznać, jak naprawdę wygląda nasza wrażliwość i organizacja państwa. Prawo do ochrony zdrowia dziecka jest jednym z najbardziej podstawowych praw człowieka – zapisanym w Konstytucji RP, Konwencji o Prawach Dziecka i dziesiątkach aktów wykonawczych¹.

Art. 68 Konstytucji stanowi, że każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są zobowiązane do zapewnienia dzieciom szczególnej opieki zdrowotnej². W teorii oznacza to równy dostęp do lekarzy, szczepień, rehabilitacji i leczenia. W praktyce jednak różnice regionalne, kolejki i braki kadrowe sprawiają, że to prawo często pozostaje w sferze oczekiwań, nie rzeczywistości.

Jak mówi prof. Ewa Nowicka, pediatra z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego:

„W Polsce dziecko ma prawo do opieki zdrowotnej. Ale między prawem a realnym dostępem jest często długa droga przez biurokrację i braki kadrowe.”³

Z danych Naczelnej Izby Lekarskiej wynika, że w Polsce przypada średnio 81 pediatrów na 100 tysięcy dzieci – to mniej niż średnia unijna⁴. W niektórych regionach, szczególnie na wschodzie kraju, rodzice muszą pokonywać kilkadziesiąt kilometrów, by dotrzeć do specjalisty.

Prawo dziecka do zdrowia to jednak nie tylko kwestia leczenia, ale też profilaktyki i edukacji.
Programy takie jak „Zdrowe dziecko, zdrowa przyszłość” czy szkolne inicjatywy zdrowotne mają nauczyć dzieci, że dbanie o siebie zaczyna się w codziennych nawykach – w śniadaniu, w ruchu, w rozmowie o emocjach⁵.

Niestety, pandemia COVID-19 ujawniła słabości systemu. Z raportu Rzecznika Praw Dziecka z 2022 roku wynika, że blisko 40% dzieci miało utrudniony dostęp do podstawowej opieki medycznej w czasie lockdownu⁶. Odbiło się to nie tylko na zdrowiu fizycznym, ale też psychicznym – liczba prób samobójczych wśród dzieci i młodzieży wzrosła drastycznie.

Psycholog kliniczny dr Łukasz Borowski mówi o tym wprost:

„Nie da się rozdzielić zdrowia fizycznego od psychicznego. Dziecko, które boi się, nie śpi i nie ufa dorosłym, choruje całym sobą.”⁷

Dlatego coraz większą rolę odgrywają programy wsparcia psychologicznego – szkolne gabinety, telefony zaufania, fundacje, które oferują bezpłatne konsultacje. Choć system wciąż się uczy, to kierunek jest dobry – ku empatii, nie statystyce.

Przykład z Poznania: po sygnałach od nauczycieli o narastających problemach emocjonalnych wśród uczniów, samorząd uruchomił sieć miejskich centrów zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży⁸. W ciągu roku skorzystało z nich ponad 4 tysiące młodych osób. Dla wielu była to pierwsza rozmowa z kimś, kto słuchał.

Prawo do zdrowia to także prawo do godnego leczenia. W szpitalach dziecięcych coraz częściej wprowadza się standardy „opieki rodzinnej” – rodzic może być przy dziecku przez całą dobę, a nie tylko w wyznaczonych godzinach odwiedzin⁹. To ogromna zmiana – emocjonalnie, społecznie i medycznie.

Jak podkreśla Rzecznik Praw Pacjenta:

„Dziecko nie jest pacjentem takim samym jak dorosły. Ma prawo do obecności bliskich, do informacji podanej prostym językiem i do szacunku.”¹⁰

System ochrony zdrowia dziecka to nie tylko ustawy i rozporządzenia. To także ludzie, którzy w codziennej pracy łączą profesjonalizm z empatią. Bo zdrowie dziecka zaczyna się nie w gabinecie, ale w relacji – w poczuciu, że ktoś się troszczy.

Źródła:
¹ Konwencja o Prawach Dziecka, art. 24, ONZ 1989
² Konstytucja RP, art. 68
³ Wywiad z prof. Ewą Nowicką, „Medycyna Praktyczna”, 2023
⁴ Naczelna Izba Lekarska, Raport „Dostępność pediatrów w Polsce”, 2022
⁵ Ministerstwo Zdrowia, program „Zdrowe dziecko, zdrowa przyszłość”, 2021
⁶ Rzecznik Praw Dziecka, Raport roczny 2022
⁷ Wywiad z dr Łukaszem Borowskim, „Psychologia i Zdrowie”, 2023
⁸ Urząd Miasta Poznania, „Centra zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży”, 2023
⁹ Ministerstwo Zdrowia, „Standardy opieki szpitalnej nad dziećmi”, 2022
¹⁰ Biuro Rzecznika Praw Pacjenta, komunikat prasowy, 2023

autor: Paweł Grzegorczyk